ارزش و اهمیت شعر فارسی در حوزه تمدنی ما

غلام رسول «قرلق»

به هر حال، زبان فارسی و سلاست و روانی آن در عصر شکوفایی ادبیات حوزه تمدنی ما حیثیت زبان دوم بعد از زبان عربی در اسلام را از آن خود کرد و در بسا موارد، رسالت دعوت دین را ازین خطه تا دور دست های شرق به عهده گرفت و حتا تا امروز در بسیاری از مناطق هند و چین، پاکستان، بنگله دیش، آسیای میانه و قسمت هایی از مناطق مسلمان نشین اروپای شرقی، مناطق کرد نشین عراق، سوریه، ترکیه و… مراسم مذهبی عقد نکاح و بعضی شعایر دیگر خود را با زبان فارسی بیان می‌کنند و طبعاً تعداد زیادی ازین دانشمندان و عالمان، مراسم یاد شده را با بیان اشعار و سروده های فارسی تکمیل می‌نمایند.

علاوتاً قطعات، رباعیات، تاریخچه ها و بعضی از اشعار هدفمند مذهبی و تصوفی به زبان فارسی در اکثر اماکن مقدسه سر زمین های یاد شده اعم از مساجد، منابر، تکیه خانه‌ها، زیارتگاه‌ها، اضرحه، کتابخانه‌ها، دانشگاه‌ها و محلات مهم تاریخی به مشاهده می‌رسند که باز هم همان اهمیت و ارزش شعر فارسی را بازگو می‌کنند. همچنان علما، واعظان و مداحان از اشعار فضلا و ادبای دین‌دوست زبان فارسی در هنگام ایراد صحبت ها در میان جوامع شان استشهاد می‌نمایند.

همانطوری که قبلاً دیدگاه اسلام و قرآن را در مورد شعر و شاعر بیان داشتیم و گفتیم، اسلام شاعر هدفمند و رسالتمند و دارای پیام و برنامه را تأیید و تشویق می‌کند، از نگاه عملی نیز می بینیم آن عده شعرایی که از بی هدفی به هدفمندی و از بذله گویی به رسالتمندی روی آورده اند، بالاخره به درجات و مقام هایی رسیده اند که در حالات قبل از تغییر گمان آن نمی رفت، مثلاً: از تاریخ های دور حکیم ناصر خسرو که خود شهزاده دربار بلخی در طرب و عیش زنده‌گی حیات به سر می برد، در ابتدا برای محافل ساز و آواز، سرود هایی مست و طرب انگیز ترتیب می‌داد و همه تاب و توان و استعداد های شعری اش را صرف استعاره ها، کنایه ها و توصیف های اغراق آمیز می و میکده و ساقی و شاهد و بوس و کنار می‌کرد و خود نیز در محافل اینچنینی شب نشینی اشتراک می کرد و چون دیگر شهزاده ها و درباریان اشرافی با رسالتمندی و هدفمندی و تعلیم و تعلم سر و کاری نداشت، اما آنگاهی‌که به گفته خودش نوری را دید و تغییر کرد و رو به حجاز گذاشت، دیگر وارونه شد و جاودانه گشت.

در تاریخ اسلامی او اولین کسی بود که دیدگاه فلسفی اش را با زبان شعر بیان کرد و اولین کسی بود که ابعاد اماکن مقدسه را با معیار “ذراع” (آرنج) “معیار اندازه گیری همان زمان” اندازه گیری کرد و نوشت. مسافات میان شهر ها و روستاهای واقع در مسیر اماکن مقدسه را معین کرد و دیدگاه فلسفی خویش در مورد حج و مناسک آن‌را نیز به رشته تحریر در آورد. خلاصه این‌که از یک شخص درباری باده نوش و شب نشین، به حکیم ناصر خسرو جهانی، حجت خراسان و شخصیت ماندگار فلسفی جهان اسلام مبدل شد.

در عصر حاضر نیز می شود برای اختصار از دوشاعر نام برد که در ابتداء از شاعران درباری شاهان بوده و برای دریافت هدایا و تحایف و گرم کردن محافل طرب شاهانه می سروده اند و بعد ها که تغییر هدف داده اند به شخصیت های ماندگار علمی فلسفی و جهانی مبدل شده اند.

شاعر اول ما شهید سید قطب، شاعر مصری می باشد که در دربار شاه فاروق مصروف شعر گویی بوده و شعر “عاش فاروق و دام مهرجان” یعنی: “زنده باد شاه فاروق و جاودانه باد مجلس طرب (مهرگان)” او خیلی معروف
است.

این شاعر دربار زمانی که تغییر کرد و هدفمندی را پیشه گرفت، دیگر دنیا و مافیهای آن‌را پشت پا زد و در راه رسیدن به هدفش که همانا اعلای کلمه الله بود، جان خود را قربان کرد. اشعار بی هدف او دیگر جهت یافت و از نگاه بینش و اندیشه بر طارم اعلی نشست.

شاعر دومی ما مرحوم استاد خلیل الله خلیلی می باشد. او که شاعر دربار ظاهر شاه بود و برای شادی شاه و اطرافیان او اشعاری می سرود و از آن طریق صله می‌گرفت و اعاشه می‌شد. با تجاوز ارتش سرخ اتحاد شوروی وقت بر سر زمین ما، یک باره منقلب شد و هدفمند گردید.

این شاعر توانا، پس از تغییر و راه یافتن به سوی هدف متعالی، چنان دگرگون گشت که خیال نمی‌کردی که او زمانی شاعر دربار بوده و زبان و قلمش در گرد شکمش می چرخیده است. تو گویی او با اشعارش همچون مجاهدان پاکباز تیر بر سر متجاوزین می ریزد و با رجز خوانی های حماسی اش صفوف نیرومند مجاهدین را فشرده تر می سازد.

در دوران جهاد ملت شریف ما شعرای هدفمند در داخل جبهات نیز جایگاه خود را داشتند. آن‌ها با سرودن اشعار رسالتمند شان مجاهدان را به عزت نفس، کرامت انسانی، از خود گذری، شهامت، دلاوری و اوصاف نیکوی انسانی دعوت می‌کردند و آنگاهی‌که ترنم اشعار شان با ساز و آواز محلی در می آمیخت، نوای دلکش جاودانه ی می یافت که دل کندن از آن کار ساده‌ای نبود. عبد المجید پنجشیری، غبرای بدخشی و ده‌ها و صد های دیگر این رسالتمندی را به حسن صورت انجام دادند.

شعر گویی و رجز خوانی در صحنه های تاریخی جنگ، گاهی تحولات بس بزرگی را به دنبال داشته است و طوری که دیده می شود، زنان و مردان بدون استثنا دراین راستا همکار و همقدم بوده اند. چهار بیتی (رباعی) های محلی در وصف غازیان، مدافعان استقلال، آزادی، عزت و شرف ملت و حالات سیاسی و نظامی توسط زنان در محافل زنانه و مراسم خوشی، امر مروج بوده است و ضروری نبوده که گوینده آن حتماً با سواد باشد. و یا به تعبیر دیگر بیان احساس درونی با کلمات ساده، عامیانه و عام فهم بدون رموز و اسرار ادبی شعری، اما دارای پیام و هدفمندی به زبان رسا بیان می شده است که تا امروز ادامه دارد.

بلی، زنانی هم بوده اند که مسیر سرنوشت ملت ها را تغییر داده اند.

داستان “ملالی”، قهرمان جنگ میوند، جنگی که میان افغان‌ها و انگلیس‌ها در سال ۱۸۸۰ در گرفت و این بانوی قهرمان برای مجاهدان آب می رساند. ولی زمانی که دید علمبردار مجاهدین شهید شده و بیرقش به زمین افتاده است، مشک آبش را بر زمین گذاشته و بیرق افتاده را بلند کرده این شعر پشتو را می‌خواند:

که په میوند کی شهید نه شوی

خدایژو  لالیه بی ننگی ته دی ساتینه”.

مفهوم شعر آن می شود که اگر در مقابل انگلیس سر سختانه و تا پای جان مبارزه نکنی و پیروز نشوی و شکست بخوری، دیگر در قطار مردان با غیرت زنده‌گی نخواهی
کرد.

شنیدن این شعر حماسی و آن هم با آواز خانمی، خون در رگ‌های مجاهدان را به جوش آورد و همان بود که جنگ شدت گرفت و گرم شد و غازیان توانستند لشکر انگلیس را شکست داده قندهار و هرات را آزاد کنند. اینها و ده‌ها و صد های دیگر که ذکر همه‌گی سخن را به درازا می کشاند و ما به همین مقدار اکتفا می‌کنیم.

سروده های شعری منحیث احساس درونی انسان‌ها امروزه در بیان احساس غرور، عزت و سر بلندی همه‌گانی ملت‌ها و دولت ها نیز مورد استفاده قرار دارد که بنام “سرود ملی” یاد می شوند. این سرود ها که طور منظوم و با ترنم و ساز خاص انجام می یابند، افتخارات و هدفمندی کتله های بهم پیوسته بشری دور یک محور را بیان می‌دارند که خیلی با اهمیت تلقی می شوند و این سرود ها در کنار بیرق، سمبول شناخت و افتخار ملت ها به حساب می آیند.

من با بیان این مختصر خواستم تعریف و توصیف شعر و شاعر را تا آن حد که ممل نباشد خدمت علاقه‌مندان شعر و شاعری تقدیم کنم و امید وارم پژوهشگران ژرف بین جوانب متعدد آنرا با طول و تفصیل بیان دارند.

آرمان ملی

دیدگاه خودرا بنویسید

ایمیل *
نام *
دیدگاه *
اگر میخواهید عکس تان در کنار نظر تان قرار گیرد لطفا به سایت گراواتار مراجعه کنید

  • ۲۸
  • جدی

  • ۱۴۰۰
  • 18
  • January
  • 2022
  • 14
  • جُمادى الآخرة
  • 1443

امار سایت